Markaziy bank O‘zbekiston rezervlari o‘sishini oltin ulushi yuqori ekanligi bilan izohladi
O‘zbekistonning xalqaro zaxiralari so‘nggi besh yil ichida ikki baravardan ortiq o‘sdi — 2020 yilda 29,2 mlrd dollar bo‘lgan zaxira 2025 yilda 66,3 mlrd dollarga yetdi. Shu bilan birga, zaxiralarning taxminan 83% oltindan iborat.
O‘zbekiston Markaziy banki ma’lumotiga ko‘ra, bu tarkib aktivlarni boshqarishda konservativ yondashuvni aks ettiradi, ammo diversifikatsiya jarayoni allaqachon boshlangan. Bu haqda Markaziy bank raisi o‘rinbosari Abror Mirzo Olimov inflyatsiyani maqsad qilib belgilash sharoitida erkin valyuta kursining roliga bag‘ishlangan davra suhbatida ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, xalqaro zaxiralar makroiqtisodiy siyosatga ishonchni mustahkamlash, tashqi risklarni kamaytirish va mamlakatning tashqi majburiyatlarini bajarish uchun shakllantiriladi.
Zaxiralar o‘sishi asosan oltin narxining jahon bozorlarida qimmatlashuvi bilan bog‘liq bo‘lgan. Zaxiralardagi jismoniy oltin hajmi deyarli o‘zgarmay — taxminan 12 mln troys untsiya bo‘lsa-da, uning narxi 2020 yilda bir untsiya uchun 1500 dollar atrofida bo‘lgan bo‘lsa, 2026 yil boshida 4500 dollardan oshdi. Bu avtomatik tarzda zaxiralarning qiymati va ularning tarkibidagi oltin ulushini oshirdi.
Markaziy bank oltinni strategik uzoq muddatli investitsiya sifatida ko‘radi. Olimovning aytishicha, bu aktiv kredit xavfini o‘zida aks ettirmaydi, tarixan qiymatini saqlaydi va zaxiralarning qisqa muddatli bozor o‘zgarishlariga sezgirligini kamaytiradi. Shuningdek, oltin kelajak avlodlar uchun jamg‘arma va iqtisodiy barqarorlik elementi sifatida qaraladi.
Biroq regulyator yuqori konsentratsiya xavfini ham tan oladi. Xalqaro valyuta jamg‘armasi (IMF) maslahatchisi Etibor Jafarov bir aktivning ulushi oshishi zaxiralarni narx o‘zgarishlariga sezgirligini kuchaytirishini ta’kidladi. U oltin ishlab chiqaruvchi mamlakatlar uchun bunday risklar ayniqsa jiddiy ekanini bildirdi.
Markaziy bank bu holatni maqsadli siyosat emas, balki bozor kon’yunkturasi natijasi deb izohladi. Shu sababli 2024 yildan boshlab zaxiralarni bosqichma-bosqich diversifikatsiya qilish ishlari boshlangan. Jumladan, AQSh davlat qimmatli qog‘ozlariga birinchi investitsiyalar amalga oshirilgan bo‘lib, 2025 yilda ularning hajmi 1 mlrd dollardan oshdi. Olimovning ta’kidlashicha, bu instrumentlar yuqori likvidlikka ega va portfelnni moslashuvchan boshqarishga imkon beradi.
Hozirda Markaziy bank 30 dan ortiq xalqaro yuqori kredit reytingiga ega banklar bilan hamkorlik qilmoqda va aktivlarni uzoq muddatli taqsimlash strategiyasini ssenariy tahlili va xavf–daromad nisbatini baholash usullari bilan ishlab chiqmoqda. Shu bilan birga, regulyatorning ustuvor yo‘nalishlari o‘zgarmay qolmoqda: xavfsizlik, likvidlik va faqat undan keyin daromadlilik.