O‘zbekistonda AES qurilishi boshlanishi 2026 yil dekabr oyiga qoldirilishi mumkin

O‘zbekistonda atom elektr stansiyasi (AES) qurilishining muhim bosqichi — “birinchi beton” ishlari boshlanishi 2026 yil dekabr oyiga qoldirilishi mumkin. Bu haqda joriy yilga mo‘ljallangan davlat dasturi loyihasida aytiladi.

“Birinchi beton” bosqichi AESning asosiy inshootlari, xususan reaktor binosi poydevorining quyuvi boshlanishini anglatadi va loyihaning tayyorlov bosqichidan haqiqiy qurilish bosqichiga o‘tishini bildiradi.

Avval Atom energiyasi agentligi direktori Azim Ahmedxadjaev kichik AESda birinchi beton quyish ishlari 2026 yil mart oyida boshlanishi rejalashtirilganini ma’lum qilgan edi. Biroq davlat dasturi loyihasi e’lon qilinishi ortidan Uzatom agentligi izoh berib, bu muddatning ko‘chirilishi emas, balki konservativ senariy ekanini ta’kidlagan.

Agentlik ma’lumotiga ko‘ra, 2026 yil dekabr sanasi barcha zarur protseduralar — loyihalashtirishdan tortib litsenziyalashgacha — milliy qonunchilik va xalqaro yadro hamda radiatsion xavfsizlik standartlariga to‘liq mos ravishda yakunlanishini ko‘zlagan eng ehtiyotkor yondashuvni aks ettiradi. Oldin belgilangan rejalashtirilgan muddatlar esa o‘z kuchida qoladi.

“Mas’uliyatimiz kattaligini tushunamiz. Birinchi beton bosqichiga faqat vakolatli organlardan barcha ruxsat va tasdiqlar olinib bo‘lgach kirishamiz. Bu belgilangan tadbir ochiq va keng yoritiladi”, — deydi agentlik.

Tayyorlov ishlari va hujjatlar

Davlat dasturi loyihasiga ko‘ra, 2026 yilda bir qator muhim tayyorlov ishlari yakunlanishi rejalashtirilgan. Xususan, suv-suv energetik reaktorlariga (VVER) va kichik RITM-200N reaktorlariga asoslangan AESni qayta loyihalashtirish hisobiga amaldagi shartnomaga qo‘shimcha kelishuv ishlab chiqish va imzolash rejalashtirilgan.

Buning uchun yuridik, texnik va moliyaviy maslahatchilar jalb qilinadi hamda Rossiyaning Rosatom davlat korporatsiyasi bilan muzokaralar olib boriladi. Kelishuv loyihasi tegishli vazirliklar, idoralar va Atom energiyasini joriy etish bo‘yicha interdepartamental ilmiy-texnik kengash tomonidan kelishiladi.

Hujjatda AES maydonida birinchi qurilish-montaj bazasini barpo etish va uni 2026 yil oxirigacha ishga tushirish, stansiya joylashuvi xavfsizligini asoslash bo‘yicha hisobot tayyorlash, ekspertiza va qurilish litsenziyasini olish ham ko‘zda tutilgan.

Shuningdek, 2026 yil oxirigacha barcha manfaatdor tashkilotlar bilan shartnomalar kelishilgach, yadro yoqilg‘isi yetkazib berish bo‘yicha shartnoma tuzilishi rejalashtirilgan.

Kelajakdagi stansiya parametrlari

Sentyabr oyida O‘zbekiston va Rossiya Farish tumanidagi (Jizzax viloyati) kelajakdagi AES konfiguratsiyasini belgilovchi hujjatlarni imzolagan. Integratsiyalashgan stansiya ikki yirik VVER-1000 reaktori (har biri 1 GVt) va ikki kichik RITM-200N reaktori (har biri 55 MVt)dan iborat bo‘ladi. Umumiy o‘rnatilgan quvvat 2110 MVtni tashkil etadi.

Stansiya to‘liq ishga tushirilgach, yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish 16–17 mlrd kVt·soatga yetadi va bu mamlakat ehtiyojining 12–15 foizini qoplaydi. Stansiyaning ekspluatatsiya muddati 60 yilga mo‘ljallangan. Energetik bloklarning ishga tushirilishi 2029–2035 yillarga rejalashtirilgan.

O‘zbekiston dunyoda bir joyda kichik va yirik atom elektr stansiyalarini bir vaqtda joylashtirgan birinchi mamlakat bo‘ladi.