Oltin narxlari o‘sishi ehtiyotkorlik bilan hisobga olindi: 2026 yilda byudjet tanqisligi 3% darajasida ushlab turilishi rejalashtirilmoqda
Jahon oltin narxlari o‘sishi O‘zbekiston byudjeti daromad bazasini mustahkamlashga yordam bermoqda, biroq 2026 yilgi davlat byudjeti parametrlarini shakllantirishda hukumat ehtiyotkor va konservativ ssenariylarni inobatga olmoqda. Bu haqda 18 dekabr kuni Senat majlisida davlat byudjeti to‘g‘risidagi qonunni muhokama qilish chog‘ida Iqtisodiyot va moliya vazirining o‘rinbosari Axadbek Xaydarov ma’lum qildi.
Senator Nusuratullo Pardaev global beqarorlik fonida oltin narxlari oshib borayotganini va bu byudjet tushumlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ta’kidladi.
«Jahon bozorida oltin narxlarining oshishi O‘zbekiston byudjetiga qo‘shimcha daromad keltiradi va tanqislikni qisqartirishga yordam beradi», — dedi u. Oxirgi ikki yilda mamlakat oltin zaxiralarining qiymati deyarli ikki barobar oshgani va xalqaro zaxiralarda oltinning ulushi 80% dan oshgani ta’kidlandi.
Shuningdek, senator ortiqcha daromadlar davlat xarajatlarini tezroq oshirish xavfini tug‘dirishi mumkinligini bildirdi va 2026 yil byudjetini shakllantirishda ushbu omil qanday inobatga olinganini so‘radi.
Savolga javoban Axadbek Xaydarov 2026 yilda umumiy fiskal tanqislik 3% darajasida ushlab turilishi rejalashtirilganini ma’lum qildi.
«Kelasi yilda umumiy fiskal tanqislik 3% darajasida belgilanadi. Shu bilan birga byudjet qamrovi kengaytiriladi — tanqislik hisob-kitobiga byudjet mablag‘lari hisobidan ajratilgan depozit va qarz operatsiyalari kiritiladi», — dedi u.
Uning so‘zlariga ko‘ra, konsolidatsiyalangan byudjet tanqisligi 2,6% ga kamayadi, tashqi qarz hajmi esa 5,5 mlrd dollardan 5 mlrd dollarga tushiriladi.
Qo‘shimcha daromadlar va xarajatlarni nazorat qilish
Vazir o‘rinbosari prezident topshirig‘iga ko‘ra, 2026 yilda 27 trillion so‘m qo‘shimcha daromadlarni ta’minlash vazifasi qo‘yilganini bildirdi. Buning uchun O‘zbekiston Soliq qo‘mitasi, Bojxona qo‘mitasi, Bosh prokuratura hamda tegishli departamentlar jalb qilinadi.
Asosiy byudjet daromadlari prognozi 368 trillion so‘m bo‘lgan holda, qo‘shimcha tushumlar tanqislikni yanada qisqartirishga xizmat qiladi.
Xarajatlarni nazorat qilishga alohida e’tibor qaratiladi. O‘zbekiston Bosh hisob palatasi bilan hamkorlikda byudjet xarajatlarining samaradorligi choraklik tahlil qilinadi va samarasiz xarajatlar qisqartiriladi.
Oltin narxi — xavfsizlik zaxirasi bilan
Oltin narxining byudjetga ta’siri haqida gapirar ekan, vazir o‘rinbosari xalqaro amaliyotga muvofiq konservativ prognozlash ishlatilishini ta’kidladi.
«Biz qisqa muddatli narx tebranishlariga tayangan holda byudjet tuzmaymiz, balki uzoq muddatli tendensiyalar va fundamental omillarni hisobga olamiz», — dedi u va yil davomida qo‘shimcha daromadlar paydo bo‘lishi mumkinligini inkor etmadi.
Asosiy ssenariy bo‘yicha, Markaziy bank prognoziga ko‘ra, 2026 yilning birinchi yarmida oltinning o‘rtacha yillik narxi bir troyskiy unsiya uchun 3 800–4 000 dollar darajasida bo‘lishi kutilmoqda, 2027 yildan esa sekin pasayish tendensiyasi kuzatiladi.
O‘zbekiston 11 oy davomida oltinni rekord 9,9 mlrd dollarga eksport qilgan — bu o‘tgan yilga nisbatan 1,5 barobar ko‘p. Qimmatbaho metallar mamlakat eksportining 32,1% ini tashkil qilmoqda.