Trampning Xavfsizlik Kengashi: bu tuzilma nima va O‘zbekiston unda qanday rol o‘ynashi mumkin

Yanvar 2026-yilda xalqaro diplomatiyada so‘nggi yillarning eng muhokama qilinadigan tashabbuslaridan biri taqdim etildi. Davosdagi Jahon iqtisodiy forumida AQSh prezidenti Donald Tramp tomonidan tashabbus qilingan yangi xalqaro tuzilma — “Xavfsizlik Kengashi” (Board of Peace) tashkil etilmoqda. Taklif etilgan mamlakatlar orasida O‘zbekiston ham bor.

Xavfsizlik Kengashi nima?

Rasmiy hujjatlarga ko‘ra, Kengash global barqarorlikni ta’minlash va mojarolardan zarar ko‘rgan yoki beqarorlik xavfi ostidagi hududlarda boshqaruvni tiklash mexanizmi sifatida ko‘zda tutilgan. Dastlab, tuzilma G‘azo sektorini tinchlik o‘rnatgandan keyin boshqarish uchun vaqtincha organ sifatida rejalashtirilgan bo‘lsa-da, yakuniy nizomda uning mandati sezilarli darajada kengaytirilgan. Kengash BMT tashqarisidagi mojarolarni hal qilishda ham ishtirok etishi mumkin bo‘lgan xalqaro platforma sifatida ta’riflanadi.

Rahbariyat va ishtirok formati

AQSh ma’muriyati Kengash rahbarligini e’lon qilgan:

• Donald Tramp — rais;

• Marko Rubio — AQSh davlat kotibi;

• Stiv Uitkoff — Yaqin Sharq bo‘yicha maxsus elchi;

• Jared Kushner — maslahatchi va prezidentning qarindoshi;

• Toni Bler — Buyuk Britaniya sobiq bosh vaziri.

Doimiy a’zo maqomini olish uchun mamlakatlardan kamida 1 milliard dollar badal to‘lash so‘raladi. Ushbu mablag‘ mojarolardan zarar ko‘rgan hududlarni tiklash fondiga yo‘naltiriladi.

Tuzilmaning rasman imzolanishi 21–22 yanvar kunlari rejalashtirilgan, taklif qilingan 50 dan ortiq davlatdan taxminan 35 mamlakat ishtirok etishi kutilmoqda.

O‘zbekiston va boshqa davlatlar pozitsiyasi

O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev Tramp taklifini qabul qilib, Davosdagi tadbirda ishtirok etmoqda. Kutilmoqda, prezident Kengash nizomini imzolab, O‘zbekistonni asoschi davlatlardan biri sifatida belgilaydi.

Boshqa tasdiqlangan yoki qo‘shilishga tayyor mamlakatlar:

• Qozog‘iston — prezident Qosim-Jomart To‘qayev;

• Belarus — prezident Aleksandr Lukashenko;

• Armaniston — bosh vazir Nikol Pashinyan.

Rossiyaga rasmiy taklif yuborilgan, ammo ishtirok formati hali muhokama qilinmoqda.

Tanqid va qarshilik

Ba’zi davlatlar tashabbusga tanqidiy qaradi:

• Fransiya qatnashmaslikni tanladi, chunki parallel xalqaro tuzilmalar BMT rolini zaiflashtirishi mumkin, degan xavotirni bildirgan;

• Italiya ham joriy bosqichda qo‘shilmaslikka qaror qilgan.

Tramp esa Frantsiyaga yuqori bojlar kiritish kabi savdo choralarini qo‘llashini bildirdi.

Mumkin bo‘lgan natijalar

Financial Times baholashicha, Xavfsizlik Kengashi mojarolarni hal qilishda yangi xalqaro vositaga aylanishi va kelajakda mavjud institutlar, jumladan BMT bilan raqobatlashish imkoniga ega. Mutaxassislar, agar loyiha muvaffaqiyat qozonsa, u global xavfsizlik tizimida kengroq rol egallashi mumkinligini ta’kidlashmoqda — BMTning tarixiy o‘rnini Ligadan olgani kabi.