G‘aznachilikda ro‘yxatdan o‘tkazilmagan byudjet shartnomalari haqiqiy emas deb topiladi
O‘zbekistonda byudjet mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladigan shartnomalar faqat g‘aznachilik organlarida majburiy ro‘yxatdan o‘tkazilgandan so‘ng kuchga kiradi. Tegishli qonun Oliy Majlisning har ikki palatasi tomonidan ma’qullanib, hujjat prezident imzosiga yuborildi.
Qonun tashabbuskorlariga ko‘ra, mazkur chora byudjet tashkilotlari moliyalashtirish manbalari tasdiqlanmagan holda shartnomalar tuzishiga imkon bergan “korrupsion bo‘shliq”ni bartaraf etishga qaratilgan. Amalda yetkazib beruvchilar va pudratchilar ishlarni qarz asosida bajarib, keyinchalik mablag‘larni sud orqali undirishga majbur bo‘lgan.
Taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, 2023–2024 yillarda va 2025 yilning to‘qqiz oyi davomida sudlar bunday shartnomalar bo‘yicha 3228 ta qaror chiqargan. Ushbu qarorlar asosida byudjetdan qariyb 1,1 trln so‘m to‘lab berilgan. Umuman olganda, 2020–2024 yillarda shunday ishlar soni 7 mingdan oshgan, to‘lovlar hajmi esa 1,2 trln so‘mdan ko‘pni tashkil etgan.
Qabul qilingan tuzatishlar Fuqarolik kodeksi hamda “Xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risida”gi qonunga o‘zgartirishlar kiritilishini nazarda tutadi. Endilikda byudjet tashkilotlari bilan tuziladigan shartnomalar faqat g‘aznachilik bo‘linmalarida ro‘yxatdan o‘tkazilib, byudjetda mablag‘ mavjudligi tekshirilgandan keyingina haqiqiy hisoblanadi.
Muhokamalar davomida ayrim deputatlar markazlashgan ro‘yxatdan o‘tkazish jarayoni kechikishlar va yangi korrupsion xatarlarni keltirib chiqarishi mumkinligidan xavotir bildirdi. Bunga javoban O‘zbekiston Iqtisodiyot va moliya vazirligi vakillari jarayonlar maksimal darajada raqamlashtirilganini, g‘aznachilik shartnomalarni uch kun ichida ro‘yxatdan o‘tkazishi shartligini ma’lum qildi. Asossiz kechikishlar yoki hujjatlarni qaytarish holatlari uchun mansabdor shaxslarning javobgarligi belgilangan.
Vazirlikda ta’kidlanishicha, yangi tartib har ikki tomonni himoya qiladi: tadbirkorlar kafolatlangan moliyalashtirishsiz ish bajarmaydi, davlat esa sud qarorlari asosida rejalashtirilmagan xarajatlarga duch kelmaydi. Shartnomani ro‘yxatdan o‘tkazish bosqichida tekshirish davlat xaridlari to‘g‘risidagi qonunchilikdagi buzilishlarni ijro boshlanishidan oldin aniqlash imkonini beradi.
Sud tizimi vakillari ham nizolarning katta qismi byudjet tashkilotlarida moliyaviy rejalashtirish yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagani bilan bog‘liqligini qayd etdi. Ularning fikricha, shartnomalarni g‘aznachilikda majburiy ro‘yxatdan o‘tkazish sud ishlari sonini kamaytirib, byudjet intizomini kuchaytiradi.